Túi kết mạc là gì? Vị trí, cấu tạo và chức năng

Túi kết mạc là một phần nhỏ nhưng giữ vai trò quan trọng trong việc duy trì sự linh hoạt và ổn định của bề mặt mắt. Khoang này được tạo bởi sự chuyển tiếp giữa kết mạc mi và kết mạc nhãn cầu, đồng thời là nơi nước mắt và thuốc nhỏ mắt được phân bố. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ vị trí, cấu tạo, chức năng và những bất thường thường gặp ở túi kết mạc.

1. Túi kết mạc là gì?

Túi kết mạc là khoang tiềm tàng nằm giữa kết mạc mi và kết mạc nhãn cầu. Kết mạc mi lót mặt trong của mí mắt, còn kết mạc nhãn cầu phủ phần trước của củng mạc và dừng lại ở rìa giác mạc.

Hai phần kết mạc chuyển tiếp liên tục với nhau tại các cùng đồ kết mạc. Cấu tạo này tạo thành một khoang bao quanh phần trước nhãn cầu, giúp mí mắt và nhãn cầu vận động thuận lợi. Túi kết mạc không kéo dài ra phía sau nhãn cầu nên dị vật hoặc kính áp tròng không thể “chạy” ra sau mắt.

2. Túi kết mạc của mắt nằm ở đâu?

Túi kết mạc nằm ở phần trước của mắt, trong khoảng giữa mặt trong mí mắt và bề mặt nhãn cầu. Khoang này kéo dài đến các cùng đồ kết mạc, tạo nên sự liên tục giúp mí mắt và nhãn cầu vận động linh hoạt.

2.1. Giới hạn phía trước và phía sau

Ở phía mí mắt, túi kết mạc được giới hạn bởi kết mạc mi, lớp mô mỏng lót mặt trong của mi trên và mi dưới. Phía nhãn cầu là kết mạc nhãn cầu, bao phủ phần trước của củng mạc nhưng không phủ giác mạc. Hai phần kết mạc nối tiếp nhau tại các cùng đồ, tạo thành một khoang liên tục. Vì vậy, túi kết mạc nằm quanh phần trước nhãn cầu chứ không kéo dài ra phía sau mắt.

2.2. Túi cùng kết mạc nằm ở đâu?

Cùng đồ kết mạc là vùng kết mạc gấp lại để chuyển tiếp từ mặt trong mí mắt sang bề mặt nhãn cầu. Dựa theo vị trí, các cùng đồ được mô tả thành vùng trên, dưới, trong và ngoài. Trong đó, cùng đồ trên nằm phía sau mi trên, còn cùng đồ dưới nằm phía sau mi dưới. Các vùng trong và ngoài tiếp nối hai phần này, giúp túi kết mạc tạo thành một khoang liên tục quanh mắt.

3. Túi kết mạc và túi cùng kết mạc có giống nhau không?

Không hoàn toàn giống nhau. Túi kết mạc là toàn bộ khoang tiềm tàng giữa kết mạc mi và kết mạc nhãn cầu. Trong khi đó, “túi cùng kết mạc” là cách gọi thường dùng để chỉ cùng đồ kết mạc – vùng kết mạc gấp lại và chuyển tiếp giữa hai phần này.

Nói đơn giản, cùng đồ là phần sâu ở các giới hạn của túi kết mạc, còn túi kết mạc là toàn bộ khoang nằm giữa mí mắt và nhãn cầu.

4. Túi kết mạc có chức năng gì?

Túi kết mạc là một khoang giải phẫu, còn phần lớn vai trò bảo vệ và giữ ẩm đến từ lớp kết mạc tạo nên khoang này. Những chức năng chính gồm:

• Hỗ trợ mí mắt và nhãn cầu vận động: Các nếp kết mạc mềm và linh hoạt giúp mí mắt trượt trên bề mặt mắt, đồng thời tạo khoảng cần thiết để nhãn cầu cử động.
• Hỗ trợ phân bố nước mắt: Khi chớp mắt, nước mắt được dàn trải trên giác mạc và kết mạc, góp phần duy trì bề mặt mắt trơn láng.
• Duy trì độ ẩm và bảo vệ bề mặt mắt: Tế bào hình đài của kết mạc tiết mucin, một thành phần giúp phim nước mắt bám và trải đều trên bề mặt nhãn cầu.
• Tiếp nhận thuốc dùng tại mắt: Túi kết mạc dưới là vị trí thuận tiện để nhỏ thuốc hoặc đặt thuốc mỡ nhãn khoa theo hướng dẫn.

5. Vì sao thuốc nhỏ mắt thường được nhỏ vào túi kết mạc dưới?

Khi kéo nhẹ mí dưới, túi kết mạc mở ra thành một khoảng nhỏ giúp tiếp nhận giọt thuốc mà không cần nhỏ trực tiếp lên giác mạc. Sau khi nhỏ, thuốc hòa vào nước mắt và được phân bố trên bề mặt mắt.

Trước khi nhỏ thuốc, cần rửa sạch tay, kéo nhẹ mi dưới và nhỏ đúng một giọt theo hướng dẫn. Không để đầu lọ chạm vào mắt, mí hoặc lông mi. Sau đó, nhắm mắt nhẹ và có thể ấn vào góc trong mắt cạnh sống mũi khoảng một phút để hạn chế thuốc chảy xuống đường lệ. Nếu dùng nhiều loại thuốc nhỏ mắt, nên cách nhau ít nhất 5 phút.

6. Dị vật có thể mắc trong túi kết mạc không?

Có. Bụi, cát, mảnh vụn nhỏ hoặc kính áp tròng có thể bị giữ lại trong túi kết mạc thay vì trôi ra ngoài theo nước mắt. Vị trí mắc dị vật ảnh hưởng đến triệu chứng và khả năng phát hiện khi kiểm tra mắt.

6.1. Dị vật túi kết mạc dưới

Dị vật nằm trong túi kết mạc dưới thường dễ phát hiện khi kéo nhẹ mi dưới. Người bệnh có thể cảm thấy cộm, đỏ mắt, chảy nước mắt hoặc đau khi chớp. Tuy nhiên, không thể chỉ dựa vào cảm giác để xác định chính xác vị trí dị vật, bởi tổn thương giác mạc cũng có thể gây cảm giác cộm tương tự.

6.2. Dị vật mắc ở túi cùng kết mạc trên

Một số dị vật nhỏ hoặc kính áp tròng bị gấp có thể mắc sâu trong cùng đồ kết mạc trên và khó nhìn thấy khi quan sát thông thường. Bác sĩ có thể cần lật mí trên để kiểm tra và lấy dị vật an toàn. Dị vật không thể đi ra phía sau nhãn cầu do kết mạc tạo thành một khoang kín. Bạn không nên dùng nhíp, kim hoặc vật sắc nhọn để tự lấy vì có thể làm tổn thương kết mạc và giác mạc.

7. Những bất thường có thể gặp ở kết mạc và túi kết mạc

Kết mạc và các cùng đồ có thể bị ảnh hưởng bởi viêm, dị vật, tổn thương tạo sẹo hoặc một số khối mô nằm dưới kết mạc. Biểu hiện có thể gồm đỏ, cộm, chảy nước mắt, co rút cùng đồ hoặc hạn chế vận động của mi và nhãn cầu.

7.1. Viêm kết mạc

Viêm kết mạc là tình trạng lớp mô phủ mặt trong mí và phần trước nhãn cầu bị viêm. Người bệnh thường đỏ mắt, ngứa, cộm, chảy nước mắt hoặc xuất hiện ghèn. Nguyên nhân có thể do virus, vi khuẩn, dị ứng, hóa chất hoặc các yếu tố kích thích khác. Vì biểu hiện giữa các nhóm nguyên nhân đôi khi tương tự nhau, người bệnh không nên tự dùng thuốc, đặc biệt là thuốc kháng sinh hoặc thuốc chứa corticosteroid.

7.2. Dị vật kết mạc

Dị vật kết mạc thường là bụi, cát, mảnh kim loại nhỏ, lông mi hoặc vật liệu khác mắc trên kết mạc hay trong cùng đồ. Tình trạng này có thể gây cộm, đỏ, đau khi chớp mắt và chảy nhiều nước mắt. Dị vật nằm dưới mi trên còn có khả năng cọ xát, làm trầy giác mạc. Nếu không thể rửa trôi hoặc triệu chứng kéo dài, người bệnh cần được khám và lấy dị vật an toàn.

7.3. Sẹo và co rút túi cùng kết mạc

Khi mô sẹo co kéo, cùng đồ kết mạc có thể trở nên nông hơn, làm giảm không gian của túi kết mạc và ảnh hưởng đến vận động của mi hoặc nhãn cầu. Người bệnh cần được khám để xác định nguyên nhân và mức độ tổn thương.

7.4. Dính kết mạc

Dính kết mạc, còn gọi là symblepharon, xảy ra khi kết mạc mi dính với kết mạc nhãn cầu do quá trình tạo sẹo. Tình trạng này có thể xuất hiện sau bỏng mắt, chấn thương, viêm nặng, phẫu thuật hoặc bệnh kết mạc gây sẹo. Tùy mức độ, người bệnh có thể cảm thấy cộm, khô mắt, khó chớp mắt hoặc bị hạn chế vận động của nhãn cầu. Điều trị cần dựa trên nguyên nhân và phạm vi mô dính.

7.5. Sa mỡ hốc mắt qua kết mạc

Sa mỡ hốc mắt dưới kết mạc là tình trạng mô mỡ trong hốc mắt nhô ra phía trước, thường tạo thành khối mềm màu vàng nhạt ở vùng trên ngoài của nhãn cầu. Tình trạng này thường lành tính nhưng có thể giống một số nang hoặc khối u ở bề mặt mắt. Vì vậy, người bệnh không nên tự ấn hoặc tác động vào khối mà cần được bác sĩ khám để xác định chính xác.

8. Câu hỏi thường gặp

8.1. Túi kết mạc trên và dưới khác nhau thế nào?

Túi kết mạc trên nằm sau mi trên và thường sâu hơn nên khó quan sát khi chỉ nhìn bằng mắt thường. Túi kết mạc dưới nằm sau mi dưới, dễ lộ ra khi kéo nhẹ mí. Chính vì dễ tiếp cận nên phần dưới thường được chọn làm vị trí nhỏ hoặc để đặt thuốc dùng cho mắt.

8.2. Vì sao thuốc nhỏ mắt được nhỏ vào túi kết mạc?

Khi kéo nhẹ mí dưới, túi kết mạc mở ra thành một khoảng nhỏ vừa đủ để giữ thuốc. Sau đó, mỗi lần chớp mắt sẽ giúp thuốc hòa vào nước mắt và lan trên bề mặt nhãn cầu. Cách nhỏ này cũng dễ chịu hơn so với việc để giọt thuốc rơi thẳng vào giác mạc.

8.3. Kính áp tròng có thể mắc trong túi kết mạc không?

Có khả năng. Kính áp tròng đôi khi bị lệch khỏi giác mạc, gấp lại rồi kẹt dưới mí hoặc sâu trong cùng đồ kết mạc trên. Tuy nhiên, kính không thể chạy ra phía sau nhãn cầu vì kết mạc tạo thành một khoang kín. Nếu không tìm thấy kính hoặc mắt vẫn cộm, bạn nên đi khám thay vì cố lấy ra.

8.4. Dị vật trong túi kết mạc có nguy hiểm không?

Mức độ nguy hiểm tùy thuộc vào loại, kích thước và vị trí của dị vật. Một hạt bụi nhỏ có thể chỉ gây cộm và chảy nước mắt. Những dị vật sắc nhọn, kim loại hoặc mắc kẹt lâu ngày có thể làm xước giác mạc, gây viêm hay nhiễm trùng. Đau tăng, sợ ánh sáng và nhìn mờ là những dấu hiệu không nên bỏ qua.

8.5. Có thể tự lấy dị vật ở túi kết mạc tại nhà không?

Nếu chỉ là bụi nhỏ nằm lỏng trên bề mặt và không liên quan đến vật sắc hoặc dị vật bắn vào mắt với tốc độ cao, bạn có thể rửa nhẹ bằng nước sạch hoặc nước muối sinh lý vô khuẩn 0,9%. Không dụi mắt, không dùng nhíp, kim hoặc tăm bông để cố lấy dị vật. Nếu vẫn cộm, đau, đỏ hoặc nhìn mờ sau khi rửa, hãy đi khám mắt.

Lưu ý: Thông tin trong bài mang tính tham khảo, không thay thế việc thăm khám và chẩn đoán của bác sĩ. Nếu mắt đau nhiều, nhìn mờ, sợ ánh sáng, bị hóa chất bắn vào hoặc nghi ngờ dị vật sắc nhọn, người bệnh cần đến cơ sở chuyên khoa mắt để được kiểm tra sớm.

Túi kết mạc tuy chỉ là một khoang nhỏ giữa mí mắt và nhãn cầu, nhưng giữ vai trò quan trọng trong việc duy trì độ ẩm, phân bố nước mắt và hỗ trợ mắt vận động linh hoạt. Đây cũng là vị trí thường được dùng để nhỏ thuốc và có thể giữ lại dị vật hoặc kính áp tròng bị lệch. Khi xuất hiện tình trạng cộm, đỏ, đau hoặc nghi ngờ có dị vật mắc sâu, bạn không nên tự xử lý bằng vật sắc nhọn mà cần thăm khám để bảo vệ mắt an toàn.