Thuốc nhỏ mắt viêm kết mạc: Dùng loại nào an toàn?

Thuốc nhỏ mắt viêm kết mạc cần được lựa chọn dựa trên nguyên nhân gây bệnh như virus, vi khuẩn, dị ứng hoặc kích ứng. Không phải trường hợp đỏ mắt nào cũng cần dùng kháng sinh và việc tự ý nhỏ thuốc có thể làm triệu chứng nghiêm trọng hơn. Hiểu đúng về các nhóm thuốc và cách sử dụng sẽ giúp bạn tránh những rủi ro không đáng có.

1. Viêm kết mạc dùng thuốc gì?

Không có một loại thuốc nhỏ mắt chung cho tất cả các trường hợp viêm kết mạc. Bác sĩ sẽ lựa chọn thuốc dựa trên nguyên nhân gây bệnh như vi khuẩn, virus, dị ứng hoặc kích ứng. Vì vậy, người bệnh không nên tự mua thuốc chỉ dựa vào triệu chứng đỏ mắt.

Lưu ý: Nếu mắt đỏ sau khi bị hóa chất, nước tẩy rửa hoặc dung dịch có tính ăn mòn bắn vào, cần rửa mắt ngay bằng nhiều nước sạch hoặc nước muối sinh lý trong ít nhất 15–20 phút và đi khám cấp cứu. Không chờ triệu chứng tự giảm và không tự nhỏ thuốc để thay thế việc rửa mắt.

2. Thuốc nhỏ mắt viêm kết mạc thường được chia thành những nhóm nào?

Thuốc nhỏ mắt viêm kết mạc được lựa chọn theo nguyên nhân và mức độ biểu hiện, thay vì chỉ dựa vào triệu chứng đỏ mắt. Có loại chủ yếu giúp làm dịu khó chịu, nhưng cũng có nhóm chỉ được sử dụng khi đã xác định hoặc nghi ngờ tác nhân cụ thể.

2.1. Nước mắt nhân tạo và thuốc hỗ trợ làm dịu triệu chứng

Nước mắt nhân tạo giúp bổ sung độ ẩm, làm dịu cảm giác khô, rát và cộm trên bề mặt mắt. Nhóm này có thể được sử dụng để hỗ trợ trong nhiều trường hợp nhẹ, đặc biệt là viêm kết mạc do virus hoặc kích ứng, nhưng không loại bỏ nguyên nhân gây bệnh. Người bệnh có thể kết hợp chườm mát để giảm khó chịu và sưng nhẹ. Nếu phải dùng thường xuyên, nên hỏi bác sĩ về sản phẩm phù hợp.

2.2. Thuốc nhỏ mắt kháng sinh

Thuốc nhỏ mắt kháng sinh chỉ có tác dụng với một số trường hợp viêm kết mạc do vi khuẩn và không giúp điều trị bệnh do virus hoặc dị ứng. Ngay cả nhiều trường hợp viêm kết mạc do vi khuẩn nhẹ cũng có thể tự cải thiện, vì vậy không phải mắt đỏ, có ghèn đều cần kháng sinh. Việc tự mua, đổi thuốc hoặc dùng kéo dài có thể gây kích ứng và làm tăng nguy cơ kháng thuốc.

2.3. Thuốc nhỏ mắt chống dị ứng

Thuốc chống dị ứng được cân nhắc khi viêm kết mạc gây ngứa nổi bật, thường ảnh hưởng cả hai mắt và liên quan đến phấn hoa, bụi, lông động vật hoặc dị nguyên khác. Tùy tình trạng, người bệnh có thể được hướng dẫn sử dụng thuốc nhỏ kháng histamine, thuốc ổn định dưỡng bào hoặc sản phẩm phối hợp hai tác dụng. Thuốc nhỏ chứa corticoid chỉ được dùng khi có chỉ định và theo dõi của bác sĩ chuyên khoa mắt. Bên cạnh thuốc, hạn chế tiếp xúc với dị nguyên, tránh dụi mắt và chườm mát cũng giúp kiểm soát triệu chứng tốt hơn.

2.4. Thuốc kháng virus hoặc thuốc điều trị đặc hiệu

Phần lớn viêm kết mạc do virus thông thường không cần thuốc kháng virus đặc hiệu mà chủ yếu được chăm sóc hỗ trợ. Thuốc kháng virus chỉ được cân nhắc trong một số trường hợp, chẳng hạn khi nghi ngờ virus herpes gây tổn thương mắt. Tùy vị trí và mức độ bệnh, thuốc có thể ở dạng nhỏ, tra hoặc đường dùng khác. Người bệnh cần được khám trước vì dùng sai thuốc có thể làm tổn thương giác mạc nghiêm trọng hơn.

3. Viêm kết mạc do virus dùng thuốc nhỏ mắt gì?

Phần lớn viêm kết mạc do virus ở mức độ nhẹ không cần thuốc điều trị đặc hiệu và có thể tự cải thiện theo thời gian. Việc chăm sóc chủ yếu nhằm làm dịu khó chịu, giữ mắt sạch và hạn chế lây nhiễm sang người khác.

3.1. Mục tiêu điều trị chủ yếu là giảm triệu chứng

Nước mắt nhân tạo có thể giúp làm dịu cảm giác khô, cộm và rát, còn chườm mát hỗ trợ giảm sưng và khó chịu. Người bệnh nên nghỉ ngơi, lau sạch dịch tiết bằng gạc sạch, rửa tay thường xuyên và tránh dụi mắt hoặc dùng chung khăn. Nếu đang đeo kính áp tròng, cần tạm ngừng cho đến khi triệu chứng hết và mắt đã ổn định. Những biện pháp này chỉ hỗ trợ, không tiêu diệt virus.

3.2. Khi nào không cần kháng sinh?

Khi bác sĩ đánh giá viêm kết mạc nhiều khả năng do virus và không ghi nhận dấu hiệu gợi ý nhiễm khuẩn, thuốc nhỏ mắt kháng sinh thường không cần thiết. Kháng sinh chỉ tác động lên vi khuẩn nên không rút ngắn thời gian mắc bệnh do virus hoặc ngăn bệnh lây lan. Tự ý sử dụng còn có thể gây kích ứng, dị ứng với thuốc và làm tăng nguy cơ kháng kháng sinh. Chỉ dùng khi có chỉ định sau khi được thăm khám.

3.3. Khi nào cần đi khám sớm?

• Bạn nên đi khám sớm nếu mắt đau, rất đỏ, nhạy cảm với ánh sáng hoặc nhìn mờ không cải thiện sau khi lau sạch dịch tiết.
• Người đang đeo kính áp tròng bị đỏ mắt cần tháo kính và đi khám sớm, đặc biệt khi kèm đau mắt, sợ ánh sáng hoặc nhìn mờ. Nhóm này có nguy cơ viêm giác mạc do vi khuẩn cao hơn nên không nên tự điều trị như viêm kết mạc thông thường.
• Trẻ sơ sinh bị đỏ mắt phải được khám ngay. Một số nhiễm virus như herpes có thể tổn thương giác mạc và cần thuốc điều trị đặc hiệu.

4. Thuốc nhỏ mắt trị viêm kết mạc do vi khuẩn

Thuốc nhỏ mắt kháng sinh có thể được sử dụng khi viêm kết mạc được xác định hoặc nghi ngờ do vi khuẩn, nhưng không phải trường hợp mắt đỏ nào cũng cần dùng. Bác sĩ sẽ cân nhắc dựa trên biểu hiện, mức độ bệnh và các yếu tố nguy cơ của từng người.

4.1. Khi nào bác sĩ có thể cân nhắc kháng sinh nhỏ mắt?

Kháng sinh nhỏ mắt có thể được cân nhắc khi mắt tiết nhiều ghèn mủ, hai mi dính vào nhau và có các biểu hiện gợi ý nhiễm khuẩn. Thuốc cũng có thể cần thiết ở người suy giảm miễn dịch hoặc khi nghi ngờ một số loại vi khuẩn có nguy cơ gây biến chứng. Trong những trường hợp phù hợp, điều trị có thể giúp rút ngắn thời gian bệnh, giảm biến chứng và hạn chế khả năng lây nhiễm.

4.2. Kháng sinh nhỏ mắt có phải lúc nào cũng bắt buộc không?

Không. Một số trường hợp viêm kết mạc do vi khuẩn ở mức độ nhẹ có thể tự cải thiện mà không cần dùng kháng sinh. Bên cạnh đó, mắt đỏ còn có thể do virus, dị ứng, khô mắt hoặc kích ứng, nên kháng sinh sẽ không giải quyết được nguyên nhân. Vì vậy, không nên mặc định cứ đỏ mắt hoặc có ghèn là phải nhỏ thuốc kháng sinh. Việc lựa chọn thuốc cần dựa trên đánh giá lâm sàng phù hợp.

4.3. Người bệnh cần lưu ý gì?

Khi đã được kê kháng sinh nhỏ mắt, người bệnh cần dùng đúng số giọt, số lần và thời gian ghi trong đơn, không tự ngừng hoặc kéo dài điều trị. Không dùng chung lọ thuốc với người khác và không lấy lại thuốc hay đơn cũ cho lần đỏ mắt mới, bởi nguyên nhân có thể khác. Trước khi nhỏ, cần rửa tay, tránh để đầu lọ chạm vào mắt, mí hoặc lông mi và tạm ngừng đeo kính áp tròng.

5. Thuốc nhỏ mắt viêm kết mạc dị ứng

Viêm kết mạc dị ứng xảy ra khi bề mặt mắt phản ứng với các dị nguyên như phấn hoa, bụi nhà, nấm mốc hoặc lông động vật. Điều trị không chỉ dựa vào thuốc nhỏ mắt mà còn cần hạn chế tiếp xúc với yếu tố khởi phát.

5.1. Dấu hiệu gợi ý viêm kết mạc dị ứng

Ngứa mắt là biểu hiện nổi bật nhất, thường đi kèm chảy nước mắt, đỏ và sưng nhẹ ở cả hai bên. Một số người còn cảm thấy cộm hoặc có dịch nhầy trong, nhưng ghèn mủ đặc không phải đặc điểm điển hình. Triệu chứng có thể tái phát theo mùa hoặc xuất hiện sau khi tiếp xúc với bụi, phấn hoa hay lông động vật. Hắt hơi và chảy nước mũi cũng có thể xuất hiện cùng lúc.

5.2. Hướng xử trí chính

Trước tiên, người bệnh nên hạn chế tiếp xúc với dị nguyên, tránh dụi mắt và có thể chườm mát để giảm ngứa, sưng. Nước mắt nhân tạo hỗ trợ rửa trôi dị nguyên và làm dịu bề mặt mắt. Khi cần, bác sĩ hoặc dược sĩ có thể hướng dẫn sử dụng thuốc nhỏ mắt chống dị ứng phù hợp. Nếu mắt đau, sợ ánh sáng, nhìn mờ hoặc triệu chứng không cải thiện, bạn nên đi khám chuyên khoa nhé.

6. Có nên tự mua thuốc nhỏ mắt viêm kết mạc không?

Trong một số trường hợp nhẹ, người bệnh có thể sử dụng nước mắt nhân tạo để làm dịu cảm giác khô, rát và cộm, đồng thời kết hợp chườm mát và giữ vệ sinh mắt. Tuy nhiên, nếu chưa xác định nguyên nhân, bạn không nên tự mua nhiều loại thuốc để dùng thử vì mắt đỏ không phải lúc nào cũng là viêm kết mạc thông thường. Đặc biệt, cần tránh tự ý sử dụng:

• Thuốc nhỏ mắt kháng sinh kéo dài: Thuốc không có tác dụng với virus hoặc dị ứng và việc dùng không cần thiết có thể gây kích ứng, tăng nguy cơ kháng thuốc.
• Thuốc phối hợp nhiều thành phần: Một số sản phẩm chứa cả kháng sinh và corticoid, khiến người dùng khó nhận biết thành phần và rủi ro đi kèm.
• Thuốc nhỏ mắt có corticoid: Thuốc có thể làm giảm đỏ nhanh nhưng cũng có khả năng che lấp triệu chứng, làm nhiễm trùng nặng hơn hoặc khiến viêm giác mạc do herpes tiến triển. Sử dụng kéo dài còn có thể làm tăng nhãn áp, thúc đẩy đục thủy tinh thể và làm chậm quá trình lành tổn thương. Vì vậy, nhóm này chỉ nên dùng sau khi được bác sĩ chuyên khoa mắt thăm khám và theo dõi.
• Thuốc giảm đỏ mắt chứa chất co mạch: Một số sản phẩm có thể làm mắt trắng hơn tạm thời nhưng không điều trị nguyên nhân. Việc lạm dụng hoặc dùng kéo dài có thể gây kích ứng, giảm đáp ứng với thuốc và đỏ mắt trở lại sau khi ngừng.

7. Viêm kết mạc có cần uống thuốc không?

Phần lớn trường hợp viêm kết mạc thông thường không cần uống thuốc. Viêm do virus nhẹ chủ yếu được chăm sóc hỗ trợ, viêm do vi khuẩn có thể được bác sĩ chỉ định kháng sinh nhỏ mắt, viêm do dị ứng có thể cần thuốc chống dị ứng tại chỗ hoặc thuốc uống khi kèm biểu hiện dị ứng toàn thân.

Tuy nhiên, một số trường hợp đặc biệt như viêm kết mạc do lậu cầu, Chlamydia hoặc nhiễm virus herpes có tổn thương sâu hơn có thể cần thuốc toàn thân theo chỉ định. Trẻ sơ sinh bị đỏ mắt hoặc có ghèn cần được khám ngay vì thuốc nhỏ mắt đơn thuần có thể không đủ.

8. Cách nhỏ thuốc mắt khi bị viêm kết mạc

Nhỏ thuốc đúng cách giúp thuốc tiếp xúc với bề mặt mắt tốt hơn và hạn chế làm nhiễm bẩn đầu lọ. Trước khi sử dụng, bạn nên đọc kỹ tên thuốc, mắt cần điều trị, liều dùng và thời hạn bảo quản sau khi mở nắp.

8.1. Các bước cơ bản

Bạn nên rửa sạch và lau khô tay trước khi cầm lọ thuốc. Sau khi ngửa đầu và nhìn lên trên, một ngón tay kéo nhẹ mí dưới để tạo thành túi kết mạc. Đầu lọ cần được giữ cách bề mặt mắt một khoảng vừa phải, không chạm vào mí hoặc lông mi.

Sau khi nhỏ đúng số giọt theo hướng dẫn, hãy nhắm mắt nhẹ trong khoảng 1–2 phút, không chớp hoặc nhắm chặt mắt. Có thể dùng ngón tay ấn nhẹ vào góc trong của mắt, gần sống mũi, để hạn chế thuốc chảy xuống lệ đạo.

8.2. Những lỗi thường gặp

Nhỏ nhiều giọt cùng lúc không làm thuốc hiệu quả hơn vì túi kết mạc chỉ giữ được lượng dịch hạn chế, phần dư sẽ chảy ra ngoài. Người bệnh cũng không nên dùng chung lọ thuốc, sử dụng thuốc quá hạn hoặc tiếp tục dùng quá thời gian khuyến cáo sau khi mở nắp.

Nếu phải sử dụng từ hai loại thuốc nhỏ mắt trở lên, nên cách nhau ít nhất 5 phút để thuốc nhỏ sau không làm trôi thuốc trước. Nếu dùng cả thuốc nhỏ và thuốc mỡ tra mắt, thông thường nên nhỏ thuốc trước và tra thuốc mỡ sau.

9. Câu hỏi thường gặp

9.1. Viêm kết mạc cấp dùng thuốc gì?

Thuốc điều trị viêm kết mạc cấp phụ thuộc vào nguyên nhân. Viêm do virus thường chủ yếu cần nước mắt nhân tạo, chườm mát và vệ sinh mắt, trường hợp do vi khuẩn có thể được bác sĩ cân nhắc kháng sinh. Nếu liên quan đến dị ứng, thuốc nhỏ mắt chống dị ứng và hạn chế tiếp xúc với dị nguyên có thể giúp kiểm soát triệu chứng.

9.2. Đang viêm kết mạc có đeo kính áp tròng được không?

Không nên. Kính áp tròng có thể làm mắt bị kích ứng hơn, giữ lại tác nhân gây bệnh và tăng nguy cơ tổn thương giác mạc. Bạn nên ngừng đeo kính cho đến khi hết triệu chứng và được bác sĩ xác nhận có thể sử dụng trở lại. Kính áp tròng dùng một lần và hộp đựng đã sử dụng trong thời gian nhiễm bệnh nên được thay bỏ, kính tái sử dụng cần được vệ sinh, khử khuẩn và bảo quản đúng hướng dẫn trước khi dùng lại.

9.3. Viêm kết mạc bao lâu thì khỏi?

Thời gian hồi phục tùy thuộc vào nguyên nhân và mức độ bệnh. Viêm kết mạc do virus nhẹ thường cải thiện trong khoảng 7-14 ngày, nhưng đôi khi kéo dài từ 2-3 tuần hoặc hơn. Viêm do vi khuẩn nhẹ có thể giảm sau vài ngày, còn viêm dị ứng dễ tái phát nếu vẫn tiếp xúc với dị nguyên.

Thông tin trong bài chỉ có giá trị tham khảo, không thay thế chẩn đoán và đơn thuốc của bác sĩ. Người bệnh không tự sử dụng thuốc kháng sinh, thuốc kháng virus hoặc thuốc nhỏ mắt chứa corticoid khi chưa được thăm khám.

Thuốc nhỏ mắt viêm kết mạc chỉ phát huy hiệu quả khi được lựa chọn đúng theo nguyên nhân gây bệnh. Thay vì tự mua kháng sinh, corticoid hoặc thuốc phối hợp để dùng thử, bạn nên theo dõi triệu chứng và thăm khám khi mắt đau, nhìn mờ hay đỏ kéo dài. Sử dụng đúng thuốc, đúng liều và giữ vệ sinh mắt sẽ giúp quá trình hồi phục an toàn hơn.