Viêm kết mạc ở trẻ em: Dấu hiệu và cách xử trí đúng

Viêm kết mạc ở trẻ em thường biểu hiện bằng đỏ mắt, chảy nước mắt, ngứa hoặc nhiều ghèn. Phần lớn trường hợp không nguy hiểm, nhưng cách xử trí khác nhau tùy nguyên nhân do virus, vi khuẩn, dị ứng hay kích ứng. Cha mẹ cần đặc biệt lưu ý nếu trẻ đau mắt, sợ ánh sáng, nhìn mờ, sưng nhiều hoặc đỏ mắt ở giai đoạn sơ sinh.

1. Viêm kết mạc ở trẻ em là gì?

Viêm kết mạc ở trẻ em là tình trạng lớp màng mỏng bao phủ phần lòng trắng và mặt trong mí mắt bị viêm. Bệnh có thể xuất hiện ở một hoặc cả hai mắt, thường liên quan đến virus, vi khuẩn hoặc dị ứng. Tuy nhiên, mắt trẻ bị đỏ không phải lúc nào cũng do viêm kết mạc, bởi triệu chứng này còn có thể bắt nguồn từ dị vật, chấn thương hoặc các bệnh lý mắt khác.

Viêm kết mạc có thể được chia thành nhóm nhiễm trùng (virus, vi khuẩn) và không nhiễm trùng (dị ứng, kích ứng…), trong đó khả năng lây và cách điều trị không giống nhau.

2. Dấu hiệu viêm kết mạc ở trẻ

Khi bị viêm kết mạc, trẻ thường cảm thấy khó chịu và hay đưa tay dụi mắt. Tùy nguyên nhân gây bệnh, các biểu hiện có thể xuất hiện ở một mắt trước rồi lan sang mắt còn lại, bao gồm:

• Mắt đỏ hoặc hồng: Phần lòng trắng mắt trở nên đỏ hơn bình thường.
• Chảy nhiều nước mắt: Mắt trẻ thường xuyên ướt hoặc ngấn nước dù trẻ không khóc.
• Có ghèn mắt: Ghèn tích tụ ở khóe mắt và có thể khiến hai mí dính vào nhau sau khi ngủ dậy.
• Ngứa, cộm hoặc khó chịu: Trẻ lớn có thể mô tả cảm giác vướng trong mắt, còn trẻ nhỏ thường dụi mắt hoặc quấy khóc.
• Mí mắt hơi sưng: Vùng mí có thể phù nhẹ, đặc biệt vào buổi sáng.
• Lan sang mắt còn lại: Một số trường hợp khởi phát ở một bên mắt, sau đó xuất hiện triệu chứng tương tự ở bên kia.

3. Nguyên nhân viêm kết mạc ở trẻ em

Viêm kết mạc ở trẻ em có thể bắt nguồn từ nhiễm trùng, dị ứng hoặc các tác nhân làm kích thích bề mặt mắt. Mỗi nguyên nhân thường có một số đặc điểm gợi ý riêng, nhưng triệu chứng đôi khi khá giống nhau nên trẻ vẫn cần được thăm khám khi bệnh diễn biến bất thường.

3.1. Viêm kết mạc do virus

Viêm kết mạc do virus thường khiến mắt trẻ đỏ, ngấn nước và có cảm giác cộm hoặc khó chịu. Bệnh đôi khi xuất hiện cùng các triệu chứng đường hô hấp như ho, sổ mũi hoặc đau họng. Virus có thể lây qua tay, dịch tiết và những đồ dùng dùng chung, vì vậy bệnh dễ lan giữa trẻ nhỏ. Phần lớn trường hợp nhẹ có thể tự cải thiện, nhưng thời gian hồi phục ở mỗi trẻ không hoàn toàn giống nhau.

3.2. Viêm kết mạc do vi khuẩn

Trẻ bị viêm kết mạc do vi khuẩn thường có nhiều dịch nhầy hoặc ghèn mủ, khiến hai mí mắt dễ dính vào nhau sau khi ngủ dậy. Bệnh có thể ảnh hưởng một hoặc cả hai mắt, song chỉ dựa vào màu sắc dịch tiết chưa đủ để xác định nguyên nhân. Một số trường hợp nhẹ có thể tự cải thiện, trong khi trẻ có biểu hiện nặng hoặc yếu tố nguy cơ cần được bác sĩ đánh giá và cân nhắc thuốc kháng sinh phù hợp.

3.3. Viêm kết mạc dị ứng ở trẻ em

Ngứa mắt là biểu hiện nổi bật của viêm kết mạc dị ứng, thường đi kèm đỏ mắt và chảy nhiều nước mắt ở cả hai bên. Trẻ cũng có thể hắt hơi, sổ mũi hoặc tái phát triệu chứng khi tiếp xúc với phấn hoa, bụi nhà, lông động vật và các dị nguyên khác. Khác với viêm kết mạc do virus hoặc vi khuẩn, tình trạng này không lây từ trẻ này sang trẻ khác vì không bắt nguồn từ tác nhân nhiễm trùng.

3.4. Viêm do kích ứng, hóa chất hoặc dị vật

Khói, bụi, hơi hóa chất, nước hồ bơi hoặc dị vật nhỏ có thể kích thích kết mạc, khiến mắt trẻ đỏ, rát và chảy nước mắt. Triệu chứng thường xuất hiện sau khi mắt tiếp xúc với tác nhân và không phải lúc nào cũng do nhiễm trùng. Cha mẹ không nên để trẻ dụi mắt hoặc tự dùng vật nhọn lấy dị vật.

Nếu hóa chất bắn vào mắt, cần lập tức rửa mắt liên tục bằng nhiều nước sạch hoặc nước muối sinh lý trong ít nhất khoảng 20 phút và đưa trẻ đến cơ sở y tế. Không trì hoãn việc rửa mắt để tìm thuốc hoặc chờ đến bệnh viện.

4. Viêm kết mạc ở trẻ em có lây không?

Viêm kết mạc do virus và một số vi khuẩn có thể lây qua tay, dịch tiết từ mắt hoặc vật dụng dùng chung như khăn mặt, gối và đồ chơi. Trong khi đó, viêm kết mạc dị ứng hoặc do tác nhân kích ứng không lây. Vì vậy, cha mẹ cần xác định nguyên nhân và duy trì vệ sinh tay, tránh dùng chung đồ cá nhân khi trẻ có dấu hiệu nghi nhiễm trùng.

5. Viêm kết mạc ở trẻ em có nguy hiểm không?

Phần lớn trường hợp viêm kết mạc ở trẻ em không quá nguy hiểm và có thể tự cải thiện hoặc đáp ứng tốt với phương pháp điều trị phù hợp. Tuy nhiên, cha mẹ không nên chủ quan vì một số bệnh lý mắt nghiêm trọng hơn cũng có thể bắt đầu bằng biểu hiện đỏ mắt, chảy nước mắt hoặc sưng mí.

Trẻ cần được đưa đi khám sớm nếu đau mắt nhiều, sợ ánh sáng, nhìn mờ, khó mở mắt, sưng đỏ tăng nhanh, có chấn thương hoặc hóa chất bắn vào mắt. Trẻ sơ sinh bị đỏ mắt, nhiều ghèn hay sưng mí cũng cần được đánh giá kịp thời thay vì tự nhỏ thuốc tại nhà.

6. Điều trị viêm kết mạc ở trẻ em

Điều trị viêm kết mạc ở trẻ em phụ thuộc vào nguyên nhân. Viêm do virus chủ yếu được chăm sóc hỗ trợ; viêm do vi khuẩn có thể cần thuốc kháng sinh trong một số trường hợp; viêm dị ứng thường được kiểm soát bằng tránh dị nguyên và thuốc chống dị ứng khi có chỉ định.

6.1. Viêm kết mạc do virus

Phần lớn trường hợp viêm kết mạc do virus được chăm sóc theo hướng giảm khó chịu trong thời gian cơ thể tự hồi phục. Cha mẹ có thể vệ sinh nhẹ nhàng vùng mắt, lau sạch dịch tiết và chườm mát nếu trẻ cảm thấy dễ chịu. Khăn, gạc hoặc vật dụng chăm sóc cần được dùng riêng để hạn chế lây nhiễm. Không nên tự nhỏ kháng sinh với mục đích phòng bệnh vì thuốc này không có tác dụng điều trị virus.

6.2. Viêm kết mạc do vi khuẩn

Một số trường hợp viêm kết mạc do vi khuẩn ở trẻ có thể tự cải thiện mà không để lại ảnh hưởng lâu dài. Tuy nhiên, khi trẻ có nhiều ghèn mủ, mi mắt dính, triệu chứng kéo dài hoặc thuộc nhóm có nguy cơ, bác sĩ có thể cân nhắc thuốc kháng sinh dạng nhỏ hoặc bôi mắt. Nếu được kê thuốc, cha mẹ cần sử dụng đúng hướng dẫn, không dùng lại đơn cũ và không chia sẻ thuốc với người khác.

6.3. Viêm kết mạc dị ứng

Điều trị viêm kết mạc dị ứng tập trung vào việc giảm tiếp xúc với tác nhân khiến triệu chứng xuất hiện, chẳng hạn như phấn hoa, bụi nhà hoặc lông động vật. Cha mẹ có thể giúp trẻ vệ sinh vùng mắt, hạn chế dụi mắt và chườm mát để giảm ngứa, sưng.

Khi triệu chứng ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt hoặc thường xuyên tái phát, bác sĩ có thể chỉ định thuốc nhỏ mắt chống dị ứng phù hợp với độ tuổi và tình trạng của trẻ.

7. Cách chăm sóc trẻ bị viêm kết mạc tại nhà

Chăm sóc đúng cách có thể giúp trẻ dễ chịu hơn và hạn chế lây bệnh cho những người xung quanh. Trong thời gian theo dõi trẻ tại nhà, cha mẹ nên lưu ý:

• Giữ tay sạch: Người chăm sóc cần rửa tay trước và sau mỗi lần vệ sinh hoặc nhỏ thuốc cho trẻ.
• Lau ghèn nhẹ nhàng: Sử dụng gạc hoặc vật liệu sạch để loại bỏ dịch tiết, đồng thời dùng riêng cho từng mắt.
• Không dùng chung đồ cá nhân: Khăn mặt, khăn tắm, gối và các vật dụng tiếp xúc với mắt của trẻ cần được tách riêng.
• Hạn chế trẻ dụi mắt: Cha mẹ nên nhắc trẻ không chạm tay vào mắt và giữ móng tay sạch, cắt gọn.
• Không dùng chung thuốc nhỏ mắt: Mỗi trẻ nên sử dụng lọ thuốc riêng để tránh lây nhiễm chéo.
• Vệ sinh khăn và ga gối thường xuyên: Khi nghi ngờ viêm kết mạc truyền nhiễm, các đồ dùng này cần được giặt sạch và thay định kỳ.
• Tuân thủ hướng dẫn điều trị: Nếu bác sĩ đã kê thuốc, cha mẹ cần cho trẻ dùng đúng liều, đúng thời gian và không tự ý ngừng hoặc đổi thuốc.

8. Câu hỏi thường gặp

8.1. Viêm kết mạc ở trẻ 2 tuổi xử trí thế nào?

Cha mẹ nên giữ tay trẻ sạch, hạn chế dụi mắt và lau ghèn nhẹ nhàng bằng gạc sạch dùng riêng cho từng mắt. Không tự mua thuốc kháng sinh hoặc thuốc chứa corticoid vì cách điều trị còn tùy nguyên nhân. Trẻ cần được khám nếu đau mắt, sợ ánh sáng, nhìn kém, sưng nhiều, sốt hoặc triệu chứng ngày càng nặng.

8.2. Trẻ sơ sinh hoặc trẻ dưới 1 tuổi bị viêm kết mạc có cần khám không?

Trẻ sơ sinh có mắt đỏ, sưng mí hoặc tiết nhiều dịch cần được khám sớm, không nên tự điều trị tại nhà. Ở giai đoạn này, viêm kết mạc có thể liên quan đến một số nhiễm trùng cần điều trị kịp thời. Với trẻ lớn hơn, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám nếu nhiều ghèn, sưng mí, sốt, bú kém, triệu chứng nặng lên hoặc kéo dài.

8.3. Trẻ bị viêm kết mạc có đi học được không?

Không phải trẻ nào bị viêm kết mạc cũng bắt buộc nghỉ học. Quyết định còn tùy nguyên nhân, tình trạng sức khỏe, khả năng giữ vệ sinh và quy định của trường. Trẻ nên ở nhà nếu sốt, mệt, có triệu chứng toàn thân hoặc chưa thể hạn chế tiếp xúc gần. Khi trở lại lớp, trẻ cần rửa tay thường xuyên và không dùng chung khăn, gối hay đồ cá nhân.

Thông tin trong bài mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định điều trị trực tiếp của bác sĩ.

Viêm kết mạc ở trẻ em thường có thể cải thiện khi được chăm sóc và điều trị đúng nguyên nhân. Tuy nhiên, cha mẹ không nên tự chọn thuốc chỉ dựa vào biểu hiện mắt đỏ hoặc có ghèn. Việc giữ vệ sinh, hạn chế lây nhiễm và theo dõi sát triệu chứng sẽ giúp trẻ hồi phục thuận lợi hơn. Nếu mắt đau, nhìn mờ, sưng nhiều hoặc bệnh kéo dài, trẻ cần được thăm khám sớm.