Viêm kết mạc có lây không? Lây qua đường nào và phòng tránh

Viêm kết mạc có lây không? Nếu do virus hoặc vi khuẩn, bệnh có thể truyền từ người này sang người khác, chủ yếu qua tay và đồ vật dính dịch mắt. Viêm kết mạc do dị ứng hoặc kích ứng thì không lây. Biết nguyên nhân và giữ vệ sinh đúng cách sẽ giúp bạn giảm nguy cơ lây bệnh cho người trong gia đình, lớp học hoặc nơi làm việc.

1. Viêm kết mạc có lây không?

Viêm kết mạc có lây hay không sẽ phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh, các nguyên nhân chủ yếu chủ yếu gồm:

• Viêm kết mạc do virus: Rất dễ lây lan và có khả năng bùng phát thành dịch trong cộng đồng (thường do Adenovirus gây ra).
• Viêm kết mạc do vi khuẩn: Có khả năng lây truyền cao qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết mắt nhiễm khuẩn.
• Viêm kết mạc dị ứng: Hoàn toàn không lây. Bệnh xuất hiện do phản ứng mẫn cảm của cơ thể với các tác nhân như bụi mịn, phấn hoa, lông thú cưng.
• Viêm kết mạc do kích ứng hóa chất/dị vật: Ở thể này cũng không gây lây lan cho người khác.

2. Viêm kết mạc lây qua đường nào?

Với viêm kết mạc do virus hoặc vi khuẩn, đường lây thường liên quan đến việc mầm bệnh từ người mắc tiếp xúc với mắt người khác.

2.1. Từ dịch mắt qua bàn tay

Khi người bệnh lau hoặc dụi mắt, dịch mắt có thể dính lên tay. Mầm bệnh có thể truyền sang người khác nếu họ chạm vào bàn tay đó, rồi đưa tay chưa rửa lên mắt. Người bệnh cũng có thể đưa mầm bệnh từ mắt đang viêm sang mắt còn lại nếu chạm mắt liên tục.

2.2. Qua đồ dùng và bề mặt có mầm bệnh

Khăn mặt, vỏ gối, mỹ phẩm trang điểm mắt, lọ thuốc nhỏ mắt hoặc hộp đựng kính áp tròng có thể bị dính dịch mắt. Tay nắm cửa, điện thoại và đồ chơi cũng có thể trở thành điểm tiếp xúc gián tiếp nếu người bệnh chạm vào sau khi lau mắt.

Chạm vào một đồ vật không đồng nghĩa chắc chắn sẽ mắc bệnh. Nguy cơ tăng khi bạn tiếp tục đưa tay chưa rửa lên mắt.

2.3. Qua giọt bắn hô hấp trong một số trường hợp

Một số chủng virus (như Adenovirus hay virus gây cúm) và vi khuẩn gây viêm kết mạc có thể tồn tại trong các giọt bắn li ti khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện ở khoảng cách gần. Do đó, viêm kết mạc ở một số người có thể xuất hiện đồng thời với các triệu chứng viêm hô hấp như sốt, đau họng, chảy nước mũi. 

2.4. Một số đường lây đặc biệt của viêm kết mạc vi khuẩn

Trong một số tác nhân vi khuẩn đặc thù, bệnh có thể truyền qua các con đường ít gặp hơn:

• Tiếp xúc mắt – sinh dục: Lây nhiễm vi khuẩn Chlamydia trachomatis hoặc lậu cầu (Neisseria gonorrhoeae) qua tay bẩn hoặc đồ dùng nhiễm dịch tiết sinh dục.
• Lây từ mẹ sang con: Trẻ sơ sinh bị nhiễm vi khuẩn từ đường sinh dục của mẹ trong quá trình chuyển phôi qua sinh thường (viêm kết mạc sơ sinh).

3. Làm thế nào để tránh lây viêm kết mạc cho người khác?

Nếu bạn đang bị viêm kết mạc do virus hoặc vi khuẩn, những việc sau giúp giảm nguy cơ lây lan:

• Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước trong ít nhất 20 giây, nhất là sau khi lau mắt và trước, sau khi nhỏ thuốc. Nếu không có xà phòng và nước, có thể dùng dung dịch sát khuẩn tay phù hợp.
• Hạn chế chạm hoặc dụi mắt. Nếu cần lau dịch mắt, hãy rửa tay trước và sau khi lau.
• Dùng bông sạch hoặc khăn riêng để lau mắt. Bông dùng một lần cần bỏ sau khi lau. Khăn vải đã dùng cần được giặt sạch, không đưa cho người khác sử dụng.
• Không dùng chung khăn mặt, vỏ gối, thuốc nhỏ mắt, mỹ phẩm trang điểm mắt, cọ trang điểm, kính và hộp đựng kính áp tròng.
• Giặt khăn, vỏ gối và ga giường thường xuyên. Lau sạch các bề mặt hay chạm tay như điện thoại, tay nắm cửa và đồ chơi.
• Ngừng đeo kính áp tròng cho đến khi hết triệu chứng hoặc bác sĩ xác nhận có thể đeo lại. Hỏi bác sĩ cách vệ sinh hoặc thay những vật dụng đã dùng trong thời gian mắt bị viêm.
• Che miệng khi ho, hắt hơi nếu có triệu chứng hô hấp, sau đó rửa tay.

Bạn không cần che kín mắt để tránh lây bệnh. Điều quan trọng là không để dịch mắt dính vào tay, đồ dùng chung rồi truyền sang mắt người khác.

Tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc nhỏ mắt có chứa Corticoid (như dexamethasone, fluorometholone…) khi chưa có chỉ định của bác sĩ, vì có thể gây biến chứng loét giác mạc, tăng nhãn áp (Glocom) và mù lòa vĩnh viễn.

4. Bị viêm kết mạc có cần cách ly không?

Viêm kết mạc dị ứng hoặc kích ứng không lây, vì vậy không cần nghỉ học hay nghỉ làm chỉ để phòng lây nhiễm.

Nếu viêm kết mạc do virus hoặc vi khuẩn, việc đi học, đi làm cần xem xét theo từng trường hợp. Người còn sốt, có nhiều dịch mắt, thường xuyên phải lau mắt hoặc khó giữ vệ sinh nên hạn chế tiếp xúc gần và trao đổi với bác sĩ về thời điểm quay lại. Với trẻ nhỏ, gia đình cũng nên trao đổi với nhà trường vì trẻ có thể hay dụi mắt và dùng chung đồ chơi.

Không có một số ngày nghỉ cố định phù hợp với tất cả người bệnh. Hãy làm theo hướng dẫn của bác sĩ và quy định của trường học hoặc nơi làm việc, nhất là khi công việc phải tiếp xúc gần với nhiều người.

Đi khám sớm nếu mắt đau nhiều, nhìn mờ, sợ ánh sáng, đỏ dữ dội hoặc đỏ mắt khi đang đeo kính áp tròng. Những biểu hiện này cần được kiểm tra thay vì chỉ tự xử lý như một trường hợp đau mắt đỏ thông thường.

5. Câu hỏi thường gặp

5.1. Viêm kết mạc có lây qua nhìn nhau không?

Không. Chỉ nhìn vào mắt người bệnh không làm bạn bị lây viêm kết mạc. Nguy cơ xuất hiện khi mầm bệnh từ dịch mắt, tay hoặc đồ vật nhiễm bẩn tiếp xúc với mắt bạn. Trong một số trường hợp, giọt bắn khi người bệnh ho hoặc hắt hơi cũng có thể góp phần lây truyền.

5.2. Viêm kết mạc dị ứng có lây không?

Không. Viêm kết mạc dị ứng là phản ứng của cơ thể với tác nhân gây dị ứng, không phải bệnh lây từ người này sang người khác. Tuy nhiên, nếu chưa được khám, bạn không nên tự kết luận mắt đỏ chắc chắn là do dị ứng.

5.3. Viêm kết mạc virus có lây không?

Có. Viêm kết mạc do virus có thể lây qua tay, vật dụng nhiễm dịch mắt và một số đường tiếp xúc khác tùy loại virus. Một số thể do adenovirus lây lan nhanh, vì vậy người bệnh cần chú ý rửa tay và không dùng chung đồ cá nhân.

5.4. Viêm kết mạc do vi khuẩn có lây không?

Có thể lây. Vi khuẩn có thể truyền qua dịch mắt dính trên tay hoặc đồ vật. Khả năng lây và cách điều trị còn phụ thuộc vào tác nhân cụ thể, nên bạn không nên tự mua kháng sinh chỉ vì thấy mắt đỏ hoặc có ghèn.

5.5. Viêm kết giác mạc có lây không?

Nếu viêm kết giác mạc xuất phát từ nhiễm trùng virus (như Adenovirus, Herpes simplex) hoặc vi khuẩn thì sẽ lây lan. Tuy nhiên, nếu viêm giác mạc do chấn thương cơ học, dị ứng hoặc nhiễm độc hóa chất thì không lây.

Lưu ý: Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa. Khi có các dấu hiệu mắt đỏ, chảy nước mắt hoặc nhìn mờ, bạn nên đến các cơ sở y tế chuyên khoa mắt để được thăm khám và điều trị kịp thời.

Thắc mắc viêm kết mạc có lây không đã được giải đáp rõ ràng: Bệnh chỉ lây khi do tác nhân virus hoặc vi khuẩn gây ra. Nếu viêm kết mạc do dị ứng, mắt dính phải hóa chất thì sẽ không gây lây nhiễm. Việc chủ động giữ gìn vệ sinh bàn tay, không dùng chung đồ dùng cá nhân và che chắn mắt cẩn thận sẽ giúp bạn bảo vệ bản thân và gia đình an toàn khỏi nguy cơ lây nhiễm.