Tròng trắng mắt có đốm đen có thể do nốt ruồi kết mạc, vùng tăng sắc tố hoặc dị vật bám trên mắt. Nhiều trường hợp lành tính, nhưng đốm mới xuất hiện hoặc thay đổi theo thời gian cần được kiểm tra. Khám mắt giúp xác định nguyên nhân và lựa chọn cách theo dõi, điều trị phù hợp.

Xem nhanh
1. Đốm đen nằm trên mắt hay trong tầm nhìn?
Tròng trắng mắt, còn gọi là lòng trắng mắt, được phủ bởi một lớp màng mỏng trong suốt gọi là kết mạc. Một đốm nâu hoặc đen nhìn thấy ở vùng này có thể nằm tại kết mạc, mô bên dưới hoặc là một dị vật trên bề mặt mắt.
Cần phân biệt hai tình huống:
| Đốm nhìn thấy trên mắt | Chấm đen trong tầm nhìn |
| Có thể quan sát khi soi gương hoặc được người khác nhìn thấy. | Chỉ người bệnh nhìn thấy khi nhìn ra phía trước. |
| Nằm ở một vị trí trên mắt và di chuyển cùng mắt khi đảo mắt. | Có thể trôi, lơ lửng hoặc tiếp tục dịch chuyển sau khi mắt đã ngừng đảo. |
| Có thể liên quan đến sắc tố hoặc dị vật. | Những chấm, sợi hay hình mạng nhện di chuyển thường gợi ý hiện tượng ruồi bay. |
Ruồi bay thường xuất hiện khi các cấu trúc trong dịch kính tạo bóng lên võng mạc. Tuy nhiên, không phải mọi chấm đen trong tầm nhìn đều là ruồi bay, nếu mới xuất hiện hoặc đi kèm thay đổi thị lực, người bệnh cần được khám.

2. Những nguyên nhân làm lòng trắng mắt có đốm đen
Đốm nâu, đen hoặc xám ở lòng trắng mắt có thể hình thành do sắc tố melanin tập trung tại kết mạc hoặc các mô sâu hơn. Ngoài ra, dị vật cũng có thể tạo một chấm sẫm màu giống đốm sắc tố.
2.1. Nốt ruồi kết mạc
Nốt ruồi kết mạc là một nguyên nhân thường gặp. Tổn thương thường được nhận thấy từ thời thơ ấu hoặc tuổi thiếu niên, có màu nâu đến nâu đen, bề mặt phẳng hoặc hơi gồ.
Nhiều nốt ruồi giữ nguyên trong thời gian dài. Tuy nhiên, nếu đốm lớn hơn, đổi màu hoặc xuất hiện những thay đổi mới, người bệnh nên tái khám. Một nốt ruồi hơi gồ không tự đồng nghĩa với ung thư, bác sĩ cần đánh giá toàn bộ đặc điểm của tổn thương.
2.2. Tăng sắc tố kết mạc theo cơ địa
Tăng sắc tố kết mạc theo cơ địa thường gặp ở người có màu da sẫm. Sắc tố nằm ở lớp kết mạc, tạo những vùng nâu phẳng, thường xuất hiện ở cả hai mắt và rõ hơn quanh rìa giác mạc.
Đây là dạng tăng sắc tố lành tính. Tuy nhiên, nếu vùng sắc tố mới xuất hiện, chỉ có ở một mắt hoặc thay đổi theo thời gian, người bệnh cần được khám để phân biệt với các tổn thương khác.
2.3. Vòng thần kinh Axenfeld
Vòng thần kinh Axenfeld là một đặc điểm giải phẫu bình thường của mắt. Các nhánh thần kinh mi dài tạo vòng trong củng mạc, đôi khi kèm sắc tố và nhìn giống một chấm nhỏ màu xám chì hoặc sẫm màu, thường cách rìa giác mạc khoảng 3 mm.
Chấm này có thể bị nhầm với dị vật hoặc nốt ruồi. Khi bác sĩ đã xác định là vòng thần kinh Axenfeld bình thường, thường không cần điều trị. Người bệnh không nên tự cạy hoặc tìm cách lấy chấm ra khỏi mắt.
2.4. Bớt Ota và tăng sắc tố mắt
Bớt Ota có ảnh hưởng đến mắt có thể làm củng mạc xuất hiện vùng xám xanh hoặc sẫm màu, đôi khi đi cùng bớt ở da quanh mắt. Sắc tố có thể liên quan đến những cấu trúc bên trong mắt, không chỉ lớp kết mạc.
Người có bớt Ota ở mắt có nguy cơ mắc glaucoma (cườm nước) và u hắc tố màng bồ đào cao hơn người không có tình trạng này. Vì vậy, cần đo nhãn áp và khám đáy mắt sau giãn đồng tử định kỳ, thường khoảng 6 tháng/lần, lịch cụ thể được bác sĩ điều chỉnh theo mức độ tổn thương. Không nên chờ đến khi nhìn mờ hoặc đau mắt mới kiểm tra.
2.5. Sắc tố kết mạc mắc phải
Sắc tố nằm ở củng mạc hoặc các mô bên trong mắt có thể tạo vùng xám xanh, nâu hoặc sẫm màu trên lòng trắng. Một số trường hợp xuất hiện từ nhỏ và đôi khi đi cùng bớt ở vùng da quanh mắt.
Những người được chẩn đoán tăng sắc tố mắt hoặc bớt Ota có ảnh hưởng đến mắt cần theo dõi theo hướng dẫn của bác sĩ. Một số dạng có liên quan đến nguy cơ tăng nhãn áp và u hắc tố bên trong mắt, nên việc kiểm tra không chỉ tập trung vào đốm nhìn thấy bên ngoài.
2.6. Dị vật bám hoặc cắm vào bề mặt mắt
Bụi than, mạt kim loại hoặc mảnh vụn nhỏ có thể bám hoặc cắm vào bề mặt mắt, tạo thành một chấm đen. Người bệnh có thể cảm thấy cộm, đỏ mắt, chảy nước mắt hoặc đau khi chớp mắt.
Đặc biệt, mạt sắt cắm vào giác mạc có thể bắt đầu tạo vòng rỉ sét chỉ sau khoảng 4–6 giờ. Nếu để lâu, bác sĩ có thể phải xử lý cả dị vật và phần rỉ sét trong mô giác mạc, tổn thương cũng có nguy cơ viêm hoặc để lại sẹo.
Khi bị mạt sắt bắn vào mắt, người bệnh cần đi khám ngay, trong ngày, không chờ qua đêm. Không tự dùng kim, nhíp hoặc móng tay để lấy. Nếu mạt bắn mạnh khi khoan, mài hoặc đập kim loại, cần được đánh giá cấp cứu để loại trừ dị vật xuyên vào trong mắt.
2.7. U hắc tố kết mạc
U hắc tố kết mạc là nguyên nhân hiếm gặp nhưng cần được phát hiện sớm. Tổn thương có thể mới xuất hiện hoặc phát triển từ một vùng sắc tố đã có trước đó.
Những thay đổi cần chú ý gồm đốm lớn lên, dày hơn, không đều màu hoặc xuất hiện mạch máu bất thường. Các dấu hiệu này không đủ để tự chẩn đoán ung thư, nhưng cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá.

3. Dấu hiệu đốm đen ở lòng trắng mắt cần đi khám
Không phải đốm đen nào trên lòng trắng mắt cũng nguy hiểm, đặc biệt khi đốm đã có từ nhỏ và giữ nguyên trong nhiều năm. Tuy nhiên, bạn nên đi khám chuyên khoa mắt sớm nếu nhận thấy một trong những dấu hiệu dưới đây:
- Đốm mới xuất hiện hoặc lớn nhanh: Sự thay đổi trong thời gian ngắn cần được kiểm tra để xác định đây là tổn thương sắc tố, dị vật hay vấn đề khác.
- Màu sắc và hình dạng thay đổi: Đốm trở nên đậm hơn, xuất hiện nhiều màu, có bờ không đều hoặc bề mặt nổi gồ là những đặc điểm không nên bỏ qua.
- Có mạch máu bất thường: Mạch máu mới hình thành hoặc phát triển hướng vào vùng sắc tố có thể là dấu hiệu cần được bác sĩ đánh giá kỹ.
- Xuất hiện triệu chứng khó chịu: Đau, đỏ mắt kéo dài, sợ ánh sáng hoặc nhìn mờ có thể cho thấy mắt đang bị viêm hay có tổn thương sâu hơn.
- Đốm xuất hiện sau chấn thương: Nếu chấm đen hình thành sau va đập hoặc khi bụi, mạt kim loại và dị vật bắn vào mắt, người bệnh không nên tự lấy mà cần đến cơ sở chuyên khoa để kiểm tra.
4. Cách xử trí với trường hợp lòng trắng mắt có đốm đen
Khi phát hiện đốm đen trên lòng trắng mắt, bạn không nên vội tìm cách xóa hoặc tự dùng thuốc nhỏ mắt. Cách xử trí phù hợp cần dựa trên nguyên nhân, đặc điểm của đốm và những triệu chứng đi kèm, vì vậy, việc khám chuyên khoa là cần thiết nếu đốm mới xuất hiện hoặc có dấu hiệu thay đổi.
4.1. Theo dõi tổn thương lành tính
Nếu đã được xác định là nốt ruồi hoặc vùng sắc tố lành tính, ổn định, người bệnh thường có thể theo dõi theo lịch bác sĩ hướng dẫn.
Có thể lưu ảnh chụp trong điều kiện ánh sáng tương tự để dễ nhận ra thay đổi. Tuy nhiên, ảnh chụp tại nhà không thay thế việc tái khám. Không chà xát, cạy đốm hoặc tự nhỏ thuốc để làm nhạt màu.
4.2. Lấy dị vật và điều trị tổn thương kèm theo
Nếu chấm đen là dị vật, bác sĩ sẽ xác định vị trí và độ sâu trước khi lấy. Sau đó, người bệnh có thể cần thuốc hoặc tái khám tùy mức độ trầy xước, viêm và loại dị vật.
Không tự lấy một dị vật đang cắm vào mắt, kể cả khi nhìn thấy rõ. Dị vật kim loại bắn vào mắt với tốc độ cao có thể gây tổn thương bên trong dù triệu chứng ban đầu chưa nhiều.
4.3. Xử trí đốm có đặc điểm nghi ngờ
Với tổn thương mới xuất hiện hoặc thay đổi bất thường, bác sĩ có thể đề nghị theo dõi sát, sinh thiết hoặc cắt bỏ để xét nghiệm mô. Nếu phát hiện tổn thương ác tính, việc điều trị cần dựa trên vị trí, phạm vi và kết quả đánh giá chuyên sâu. Người bệnh nên thực hiện tại cơ sở có chuyên môn phù hợp. Không nên coi việc “xóa đốm” chỉ là một can thiệp thẩm mỹ trước khi đã xác định nguyên nhân.
5. Cách phòng ngừa lòng trắng mắt xuất hiện đốm đen
Không phải mọi đốm đen trên lòng trắng mắt đều có thể phòng ngừa, đặc biệt là nốt ruồi kết mạc hoặc sắc tố hình thành do cơ địa. Tuy nhiên, một số thói quen bảo vệ mắt có thể hạn chế tổn thương do tia UV, dị vật và giúp phát hiện sớm những thay đổi bất thường:
- Bảo vệ mắt trước tia UV: Khi hoạt động ngoài trời, bạn nên đeo kính râm có khả năng ngăn tia UVA và UVB, kết hợp với mũ rộng vành để giảm ánh nắng chiếu trực tiếp vào mắt.
- Sử dụng kính bảo hộ khi cần: Kính chuyên dụng giúp hạn chế bụi, mạt kim loại, hóa chất hoặc mảnh vụn bắn vào mắt khi làm việc, sửa chữa hay tham gia hoạt động có nguy cơ chấn thương.
- Không dụi hoặc tự lấy dị vật: Nếu cảm thấy cộm hay nghi có vật lạ trong mắt, bạn không nên dùng tay hoặc dụng cụ sắc nhọn để xử lý vì có thể làm tổn thương kết mạc và giác mạc.
- Duy trì chế độ sinh hoạt lành mạnh: Ăn uống cân đối, ngủ đủ và kiểm soát tốt các bệnh nền giúp duy trì sức khỏe mắt nói chung, nhưng không thể làm biến mất hoặc ngăn ngừa hoàn toàn các đốm sắc tố.
- Khám mắt định kỳ: Những đốm đã có từ trước nên được quan sát và kiểm tra theo lịch bác sĩ hướng dẫn. Nếu đốm lớn nhanh, đổi màu, nổi gồ hoặc gây khó chịu, bạn cần đi khám sớm thay vì chờ đến lần kiểm tra tiếp theo.

6. Câu hỏi thường gặp
6.1. Tròng trắng mắt có đốm đen có phải ung thư không?
Không nhất thiết. Nốt ruồi kết mạc hoặc vùng tăng sắc tố lành tính có thể gây đốm nâu, đen trên lòng trắng mắt. Tuy nhiên, đốm mới xuất hiện hoặc thay đổi cần được khám, không thể khẳng định lành tính chỉ vì không đau.
6.2. Đốm đen ở lòng trắng mắt có tự hết không?
Đốm do sắc tố thường không tự biến mất và có thể tồn tại lâu dài. Nếu đó là dị vật, cần được kiểm tra và xử trí phù hợp. Người bệnh không nên tự dùng thuốc với mục đích làm đốm nhạt màu.
6.3. Đốm đen có làm giảm thị lực không?
Một nốt ruồi kết mạc nhỏ, lành tính thường không ảnh hưởng trực tiếp đến thị lực. Nếu có nhìn mờ, đau hoặc sợ ánh sáng, cần kiểm tra nguyên nhân khác và các cấu trúc liên quan.
6.4. Vì sao chấm đen di chuyển khi đảo mắt?
Nếu chấm chỉ xuất hiện trong tầm nhìn, trôi hoặc lơ lửng khi đảo mắt, đó có thể là ruồi bay. Hiện tượng này khác với một đốm nằm trên lòng trắng mắt. Chấm đen xuất hiện đột ngột, nhất là khi tăng nhiều hoặc kèm chớp sáng, màn che, cần được khám ngay.
6.5. Đốm đen ở lòng trắng mắt có xóa được không?
Một số tổn thương có thể được cắt bỏ khi có chỉ định. Bác sĩ cần cân nhắc chẩn đoán, đặc điểm đốm, triệu chứng và nguy cơ để lại sẹo hoặc gây khó chịu sau can thiệp. Với tổn thương lành tính, ổn định, theo dõi có thể là lựa chọn phù hợp.
Thông tin mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định điều trị trực tiếp.
Tròng trắng mắt có đốm đen cần được đánh giá dựa trên nguyên nhân và sự thay đổi của tổn thương. Người bệnh nên khám khi đốm mới xuất hiện, lớn lên hoặc đổi màu, nếu kèm đau, giảm thị lực hay có chấn thương, cần được kiểm tra ngay.
Thông tin các cơ sở trong hệ thống
1403 Nguyễn Ái Quốc, P. Tam Hiệp, TP. Biên Hòa, Đồng Nai
303 Phạm Hữu Lầu, P. Cao Lãnh, Tỉnh Đồng Tháp
857A Tạ Quang Bửu, P. Bình Đông, TP.HCM






