Viêm kết mạc cấp là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu và điều trị

Viêm kết mạc cấp là tình trạng lớp kết mạc – màng trong suốt phủ phần lòng trắng của mắt và lót mặt trong mi mắt – bị viêm đột ngột. Nguyên nhân thường gặp gồm virus, vi khuẩn, dị ứng hoặc tác nhân kích ứng. Xác định đúng nguyên nhân giúp lựa chọn cách xử trí phù hợp và hạn chế nguy cơ lây nhiễm hoặc biến chứng.

1. Viêm kết mạc cấp là gì?

Bệnh viêm kết mạc là tình trạng lớp màng mỏng trong suốt bao phủ lòng trắng của nhãn cầu và lót mặt trong mi mắt bị viêm sưng đột ngột, cùng các triệu chứng diễn ra trong thời gian ngắn (thường dưới 4 tuần).Tình trạng tổn thương này có thể xảy ra ở một mắt hoặc lan sang cả hai mắt. 

Các tác nhân chính gây bệnh bao gồm virus, vi khuẩn, các dị nguyên môi trường hoặc hóa chất kích ứng. Không phải mọi trường hợp mắt đỏ đột ngột đều là viêm kết mạc. Đau mắt dữ dội, sợ ánh sáng, nhìn mờ hoặc đỏ mắt nhiều có thể liên quan đến các bệnh lý nghiêm trọng hơn như viêm giác mạc, viêm màng bồ đào hoặc cơn glôcôm góc đóng cấp và cần được thăm khám sớm. 

2. Dấu hiệu viêm kết mạc cấp

Tùy thuộc vào nguyên nhân gây bệnh, các biểu hiện lâm sàng ở mỗi bệnh nhân có thể khác nhau. Tuy nhiên, người mắc viêm kết mạc thường xuất hiện các dấu hiệu điển hình sau:

• Mắt đỏ hoặc hồng: Do các mạch máu nhỏ ở màng kết mạc bị giãn nở và sung huyết.
• Cộm rát và chảy nước mắt: Bệnh nhân luôn có cảm giác như có hạt bụi hay dị vật ở trong mắt, kèm theo tiết nước mắt liên tục.
• Đóng ghèn và tiết dịch: Mắt tiết nhiều dịch nhầy hoặc mủ màu vàng/xanh khiến hai mi mắt bị dính chặt vào nhau khi ngủ dậy.
• Ngứa mắt: Cảm giác ngứa ngáy dữ dội ở vùng mắt và mi mắt (đặc biệt điển hình ở thể dị ứng).
• Sưng kết mạc hoặc mi mắt: Bề mặt kết mạc phù nề kết hợp sưng đỏ màng mi mắt.

3. Nguyên nhân gây viêm kết mạc cấp

Xác định đúng nguyên nhân gây viêm kết mạc có vai trò quyết định đến hiệu quả điều trị và khả năng kiểm soát lây nhiễm. Dưới đây là các tác nhân chính gây ra tình trạng này:

3.1. Viêm kết mạc cấp do virus

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất, trong đó tác nhân hàng đầu là Adenovirus. Một số chủng Adenovirus có khả năng lây lan mạnh và gây thành các đợt dịch, có khả năng lây lan rất nhanh qua đường tiếp xúc trực tiếp hoặc giọt bắn. Bệnh nhân có thể xuất hiện thêm các triệu chứng của đường hô hấp trên như sốt nhẹ, đau họng, chảy nước mũi hoặc sưng hoặc nổi hạch trước tai .

3.2. Viêm kết mạc cấp do vi khuẩn

Tình trạng này thường do các vi khuẩn như Staphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae hoặc Haemophilus influenzae gây ra. Đặc trưng lâm sàng là mắt đỏ, tiết nhiều dịch nhầy mủ đặc màu vàng hoặc xanh. Phần lớn trường hợp nhẹ có thể tự giới hạn. Tuy nhiên, một số thể nhiễm khuẩn nặng hoặc người sử dụng kính áp tròng có nguy cơ tổn thương giác mạc và cần được bác sĩ đánh giá sớm. 

3.3. Viêm kết mạc dị ứng cấp

Bệnh xảy ra khi mắt tiếp xúc với các dị nguyên như phấn hoa, lông thú nuôi, bụi mịn hoặc nấm mốc. Biểu hiện nổi bật nhất là ngứa mắt dữ dội, xuất hiện đồng thời ở cả hai mắt, đi kèm phù kết mạc và chảy nước mắt. Đây là phản ứng miễn dịch của cơ thể nên hoàn toàn không có khả năng lây nhiễm từ người sang người.

3.4. Hóa chất, dị vật và các yếu tố kích ứng

Khi mắt tiếp xúc với khói bụi, hóa chất sinh hoạt (như xà phòng, dầu gội, clo trong bể bơi), sử dụng kính áp tròng sai cách hoặc có dị vật rơi vào mắt có thể gây phản ứng viêm cấp tính. Mắt sẽ bị đỏ, sưng và tiết nước mắt liên tục cho đến khi tác nhân kích ứng được loại bỏ.

4. Viêm kết mạc dị ứng cấp là gì?

Viêm kết mạc dị ứng cấp là một dạng thể lâm sàng xuất hiện đột ngột khi phản ứng miễn dịch ở mắt bị kích phát bởi sự xâm nhập của các dị nguyên. Khi tiếp xúc với tác nhân dị ứng, các tế bào mast tại kết mạc sẽ phóng thích hàng loạt chất trung gian hóa học, gây ra tình trạng giãn mạch và ngứa mắt tức thì. 

Tình trạng này cũng thường xuất hiện ở cả hai mắt, có thể đi kèm với các biểu hiện dị ứng toàn thân khác như viêm mũi dị ứng, hắt hơi hoặc nổi mề đay.

5. Viêm kết mạc cấp có lây không?

Khả năng lây nhiễm của bệnh phụ thuộc hoàn toàn vào nguyên nhân gây viêm. Viêm kết mạc cấp do virus và vi khuẩn có tính truyền nhiễm rất cao, dễ dàng bùng phát thành dịch trong cộng đồng qua các đường lây truyền như: tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ mắt người bệnh, dùng chung đồ dùng cá nhân hoặc qua giọt bắn hô hấp ở khoảng cách gần. 

Ngược lại, các trường hợp viêm kết mạc dị ứng cấp, hóa chất hay dị vật hoàn toàn không lây sang người khác.

6. Viêm kết mạc cấp có nguy hiểm không?

Bệnh viêm kết mạc cấp là một tổn thương lành tính và có thể bình phục hoàn toàn nếu được chẩn đoán, chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, bệnh vẫn tiềm ẩn nguy cơ gây biến chứng nguy hiểm nếu người bệnh lơ là hoặc tự ý điều trị sai phương pháp. Bệnh có thể tiến triển thành viêm giác mạc, thâm nhiễm giác mạc, gây loét giác mạc hoặc để lại sẹo làm giảm thị lực vĩnh viễn.

7. Điều trị viêm kết mạc cấp như thế nào?

Trong nhãn khoa, không có một phác đồ chung duy nhất áp dụng cho tất cả các trường hợp bệnh viêm kết mạc cấp. Việc lựa chọn phương pháp điều trị phải căn cứ vào tác nhân gây bệnh cụ thể do bác sĩ chẩn đoán:

7.1. Điều trị viêm kết mạc do virus

Phương pháp chủ đạo là điều trị hỗ trợ và giảm triệu chứng vì bệnh do virus thường tự giới hạn. Bệnh nhân có thể chườm mát mi mắt để giảm sưng cộm, sử dụng nước mắt nhân tạo không chứa chất bảo quản để làm sạch và dịu mắt. Tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh nhỏ mắt với mục đích tiêu diệt virus, vì kháng sinh không có tác dụng trên virus. 

7.2. Điều trị viêm kết mạc do vi khuẩn

Bác sĩ có thể chỉ định các loại thuốc nhỏ mắt hoặc tra bôi mắt chứa kháng sinh phù hợp để kiểm soát tình trạng nhiễm khuẩn. Lựa chọn loại kháng sinh và thời gian dùng thuốc phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của bệnh cũng như đánh giá chuyên môn lâm sàng. 

7.3. Điều trị viêm kết mạc dị ứng cấp

Nguyên tắc quan trọng nhất là nhanh chóng cách ly mắt khỏi các dị nguyên gây kích ứng. Kết hợp chườm lạnh mi mắt và rửa mắt bằng nước muối sinh lý hoặc nước mắt nhân tạo để rửa trôi dị nguyên. Trong các trường hợp ngứa nhiều, bác sĩ có thể chỉ định dùng thuốc nhỏ mắt chứa chất kháng histamine hoặc chất ổn định dưỡng bào.

7.4. Xử trí viêm kết mạc do hóa chất hoặc kích ứng

Cần nhanh chóng rửa mắt dưới vòi nước sạch hoặc nước muối sinh lý trong nhiều phút để loại bỏ hoàn toàn hóa chất hay dị vật ra khỏi mắt. Trường hợp hóa chất bắn vào mắt là các dung dịch kiềm hoặc axit mạnh, sau khi sơ cứu rửa mắt ngay lập tức, bệnh nhân cần được đưa đến cơ sở y tế gần nhất để đánh giá cấp cứu chuyên sâu.

8. Viêm kết mạc cấp bao lâu thì khỏi?

Thời gian hồi phục của bệnh viêm kết mạc cấp không cố định mà phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh cũng như thể trạng của từng người. Viêm do vi khuẩn nhẹ có thể cải thiện sau 3–7 ngày khi dùng đúng kháng sinh. 

Trong khi đó viêm do virus (đặc biệt là Adenovirus) thường kéo dài hơn, có thể mất từ 1–2 tuần hoặc lâu hơn để khỏi hoàn toàn. Trường hợp viêm kết mạc dị ứng cấp, bệnh sẽ nhanh chóng dịu đi ngay khi loại bỏ được dị nguyên và dùng thuốc kiểm soát tốt.

9. Cách phòng lây viêm kết mạc cấp

Đối với các trường hợp bệnh viêm kết mạc cấp do virus và vi khuẩn, tuân thủ các biện pháp vệ sinh cá nhân đóng vai trò tiên quyết để ngăn chặn sự lây lan cho bản thân và cộng đồng:

• Rửa tay thường xuyên: Rửa tay bằng xà phòng và nước sạch hoặc dung dịch sát khuẩn tay, đặc biệt là sau khi chạm vào vùng mắt.
• Không dụi mắt: Tránh hành động đưa tay lên mắt để không làm tổn thương thêm niêm mạc và hạn chế đưa vi khuẩn vào mắt.
• Không dùng chung đồ cá nhân: Tuyệt đối không xài chung khăn mặt, vỏ gối, kính mắt, mỹ phẩm trang điểm mắt với người khác.
• Sử dụng thuốc nhỏ mắt riêng: Mỗi bệnh nhân cần dùng lọ thuốc nhỏ mắt riêng biệt, tuyệt đối không dùng chung thuốc với người nhà.
• Thao tác nhỏ thuốc đúng cách: Hạn chế tối đa để đầu lọ thuốc chạm trực tiếp vào mắt, mi mắt hay lông mi để tránh làm lây nhiễm chéo lọ thuốc.
• Tạm ngưng kính áp tròng: Không đeo kính áp tròng trong suốt thời gian mắt đang bị viêm nhiễm.
• Vệ sinh bề mặt tiếp xúc: Lau dọn và khử khuẩn thường xuyên các vật dụng như điện thoại, bàn phím, tay nắm cửa.

10. Câu hỏi thường gặp

10.1. Viêm kết mạc cấp dùng thuốc gì?

Thuốc điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân. Viêm kết mạc do virus thường chủ yếu điều trị hỗ trợ. Viêm kết mạc dị ứng có thể được bác sĩ chỉ định thuốc chống dị ứng. Với viêm kết mạc do vi khuẩn, một số trường hợp có thể cần thuốc kháng sinh nhỏ hoặc tra mắt theo đánh giá của bác sĩ. Không tự ý sử dụng thuốc nhỏ chứa corticoid. 

10.2. Viêm kết mạc cấp bao lâu thì khỏi?

Viêm kết mạc do virus thường cải thiện trong khoảng 7–14 ngày nhưng đôi khi kéo dài 2–3 tuần hoặc hơn. Viêm kết mạc vi khuẩn nhẹ có thể giảm trong vài ngày nhưng cũng có trường hợp mất tới khoảng 2 tuần mới hết hoàn toàn. Thời gian thực tế còn phụ thuộc nguyên nhân và mức độ bệnh. 

10.3. Viêm giác kết mạc cấp có khác viêm kết mạc cấp không?

Viêm kết giác mạc cấp khác với viêm kết mạc đơn thuần ở chỗ tình trạng viêm có liên quan đến cả kết mạc và giác mạc – lớp mô trong suốt phía trước mắt. Khi giác mạc bị ảnh hưởng, người bệnh có thể xuất hiện đau mắt, sợ ánh sáng hoặc giảm thị lực và cần được bác sĩ nhãn khoa đánh giá sớm. 

Lưu ý: Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo kiến thức nhãn khoa. Bệnh nhân không tự ý mua thuốc điều trị khi có triệu chứng đau mắt đỏ. Hãy đến các Bệnh viện Mắt hoặc Phòng khám chuyên khoa để được bác sĩ kiểm tra và chỉ định phác đồ phù hợp.

Viêm kết mạc cấp phần lớn có thể hồi phục tốt nhưng cách xử trí phụ thuộc vào nguyên nhân. Nếu mắt đau nhiều, sợ ánh sáng, nhìn mờ, đỏ dữ dội hoặc triệu chứng ngày càng nặng, người bệnh nên thăm khám chuyên khoa mắt để xác định nguyên nhân và điều trị phù hợp, tránh ảnh hưởng đến giác mạc và thị lực.