Viêm kết mạc lâu ngày không khỏi: Nguyên nhân và cách xử trí 

Viêm kết mạc lâu ngày không khỏi có thể không còn là một đợt viêm kết mạc cấp thông thường. Tình trạng mắt đỏ, cộm, ngứa hoặc tiết dịch kéo dài có thể liên quan đến dị ứng, khô mắt, viêm bờ mi, tác dụng của thuốc nhỏ mắt, nhiễm trùng đặc hiệu hoặc bệnh ở giác mạc. Người bệnh nên khám chuyên khoa Mắt nếu triệu chứng không cải thiện hoặc tái phát nhiều lần, cần đi khám sớm hơn khi đau mắt, sợ ánh sáng, nhìn mờ, đỏ dữ dội hoặc đang đeo kính áp tròng. 

1. Viêm kết mạc bao lâu không khỏi được xem là kéo dài?

Nhiều trường hợp viêm kết mạc nhiễm trùng cấp cải thiện trong khoảng 1–2 tuần. Viêm kết mạc do virus đôi khi có thể kéo dài 2–3 tuần hoặc lâu hơn, riêng viêm kết giác mạc do Adenovirus có thể gây tổn thương giác mạc, khiến cảm giác cộm hoặc nhìn mờ tồn tại sau khi tình trạng đỏ mắt đã giảm.

Trong chuyên môn, viêm kết mạc vi khuẩn có triệu chứng kéo dài từ 4 tuần trở lên thường được xếp vào nhóm mạn tính. Tuy nhiên, mắt đỏ trên 4 tuần không tự động đồng nghĩa với viêm kết mạc mạn, bởi biểu hiện tương tự còn có thể gặp trong khô mắt, viêm bờ mi, dị ứng, viêm giác mạc hoặc bệnh lý khác.

Người bệnh không cần chờ đủ 4 tuần mới đi khám. Nếu triệu chứng không cải thiện, tái phát nhiều lần hoặc kèm đau mắt, sợ ánh sáng, nhìn mờ hay đỏ mắt dữ dội, cần được khám chuyên khoa sớm.

2. Vì sao viêm kết mạc lâu ngày không khỏi?

Hiện tượng viêm nhiễm dai dẳng tại kết mạc mắt thường xuất phát từ nhiều nguyên nhân phức tạp như:

2.1. Chẩn đoán chưa đúng nguyên nhân

Một số trường hợp được người bệnh gọi là “viêm kết mạc không khỏi” thực chất không phải viêm kết mạc đơn thuần. Những bệnh như viêm hoặc loét giác mạc, viêm màng bồ đào trước, viêm củng mạc và glôcôm góc đóng cấp cũng có thể gây đỏ mắt, chảy nước mắt hoặc khó chịu. Các dấu hiệu như đau mắt rõ, sợ ánh sáng, nhìn mờ, buồn nôn hoặc thấy quầng màu quanh đèn cần được khám sớm để loại trừ bệnh lý có nguy cơ ảnh hưởng thị lực. 

2.2. Viêm kết mạc dị ứng kéo dài

Dạng viêm này xảy ra khi mắt liên tục phản ứng với các yếu tố dị nguyên từ môi trường:

• Triệu chứng nổi bật nhất là ngứa mắt dữ dội.
• Tổn thương thường xuất hiện đồng thời ở cả hai mắt.
• Các đợt bùng phát diễn ra dai dẳng hoặc quanh năm nếu nguồn dị nguyên như bụi nhà, nấm mốc, lông thú cưng hay phấn hoa vẫn tồn tại trong không gian sống.

2.3. Nhiễm trùng mạn tính

Viêm kết mạc vi khuẩn mạn có thể liên quan đến một số vi khuẩn như Staphylococcus aureus hoặc Moraxella và thường đi kèm viêm bờ mi.

Ở người trưởng thành có hoạt động tình dục, Chlamydia trachomatis nhóm D–K có thể gây viêm kết mạc thể vùi. Bệnh thường biểu hiện ở một mắt, tiết dịch nhầy mủ, có phản ứng nang ở kết mạc mi và kéo dài nhiều tuần dù đã dùng kháng sinh nhỏ mắt thông thường. Bệnh mắt hột do Chlamydia trachomatis nhóm A–C là một bệnh cảnh dịch tễ khác, không nên gộp chung với viêm kết mạc Chlamydia ở người lớn.

Nấm và Acanthamoeba chủ yếu gây viêm giác mạc vi sinh, đặc biệt ở người sử dụng kính áp tròng không đúng cách. Người đeo kính áp tròng bị đỏ mắt kèm đau, sợ ánh sáng hoặc nhìn mờ cần tháo kính và đi khám sớm.

2.4. Khô mắt kéo dài

Hội chứng khô mắt mạn tính sẽ khiến màng phim nước mắt bị mất bền vững, dẫn đến tổn thương liên tục tế bào biểu mô kết giác mạc:

• Người bệnh thường xuyên cảm thấy cộm, rát như có cát trong mắt.
• Mắt đỏ dai dẳng, thị lực giảm nhẹ hoặc nhìn mờ dao động (rõ hơn sau khi chớp mắt).
• Tình trạng này rất dễ bị nhầm lẫn với viêm kết mạc tái đi tái lại nhiều lần.

2.5. Viêm bờ mi hoặc rối loạn tuyến Meibomius

Viêm bờ mi hoặc rối loạn chức năng tuyến Meibomius là nguyên nhân thường gặp khiến mắt đỏ, cộm và tái phát kéo dài.

• Bờ mi mắt luôn trong trạng thái đỏ, sưng nhẹ.
• Xuất hiện nhiều vảy, gàu bám ở chân lông mi.
• Các tuyến tiết mỡ Meibomius bị tắc nghẽn khiến mắt bị khô rát, cộm và phát sinh các đợt tái phát viêm kết mạc liên tục.

2.6. Tiếp tục tiếp xúc với chất gây kích ứng

Bề mặt mắt vốn đang nhạy cảm sẽ không thể lành nếu liên tục chịu tác động từ môi trường bên ngoài:

• Khói thuốc lá, bụi mịn và không khí ô nhiễm.
• Hóa chất trong mỹ phẩm trang điểm mắt, sữa rửa mặt, xịt tóc.
• Thói quen đeo kính áp tròng trong thời gian dài hoặc vệ sinh kính kém.

2.7. Thuốc nhỏ mắt hoặc chất bảo quản gây kích ứng

Một số hoạt chất hoặc chất bảo quản trong thuốc nhỏ mắt có thể gây kích ứng, dị ứng hoặc làm nặng thêm bệnh bề mặt mắt. Benzalkonium chloride (BAK) có liên quan đến độc tính bề mặt mắt khi sử dụng thường xuyên hoặc kéo dài, nhưng mức độ ảnh hưởng còn tùy loại thuốc, nồng độ và tần suất dùng.

Thuốc nhỏ mắt co mạch có thể giúp mắt bớt đỏ tạm thời nhưng việc lạm dụng có thể gây đỏ bật lại sau khi ngừng thuốc. Người bệnh không nên tự dừng các thuốc đang được bác sĩ kê, đặc biệt là thuốc điều trị glôcôm, hãy mang theo toàn bộ thuốc nhỏ mắt đang sử dụng khi đi khám.

2.8. Tái nhiễm do vệ sinh chưa phù hợp

Thói quen sinh hoạt thiếu vệ sinh khiến mắt có thể tái phơi nhiễm với tác nhân gây bệnh hoặc tiếp tục bị kích ứng từ vật dụng đã nhiễm bẩn. :

• Thường xuyên dùng tay dụi mắt.
• Dùng chung khăn mặt, gối kê hoặc dụng cụ trang điểm mắt với người khác.
• Tiếp tục sử dụng lại kính áp tròng, dung dịch ngâm kính hoặc mỹ phẩm mắt đã bị nhiễm bẩn từ đợt bệnh trước.

3. Dấu hiệu gợi ý nguyên nhân viêm kết mạc kéo dài

Để phân biệt các tình trạng bệnh lý gây mắt đỏ dai dẳng, bạn có thể tham khảo bảng so sánh các đặc điểm lâm sàng dưới đây:

4. Viêm kết mạc lâu ngày không khỏi có nguy hiểm không?

Mắt đỏ kéo dài không đồng nghĩa với nguy cơ mù lòa, nhưng có thể là biểu hiện của bệnh giác mạc, bệnh nội nhãn hoặc tác dụng không mong muốn của thuốc nhỏ mắt. Nguy cơ chính nằm ở việc bỏ sót nguyên nhân và điều trị không phù hợp. 

• Chẩn đoán nhầm lẫn: Bỏ sót các bệnh lý giác mạc nghiêm trọng (như viêm giác mạc chấm nông, loét giác mạc) có thể để lại sẹo vĩnh viễn trên trục thị giác.
• Tổn thương bề mặt nhãn cầu: Viêm nhiễm mãn tính làm biến đổi cấu trúc tế bào đài tiết nhầy, dẫn đến hội chứng khô mắt nặng khó phục hồi.
• Biến chứng do tự dùng Corticoid: Việc tự ý mua thuốc nhỏ mắt chứa Corticoid dùng kéo dài mà không có chỉ định có thể gây tăng áp lực nội nhãn, đục thủy tinh thể và suy giảm thị lực không hồi phục.
• Bỏ sót bệnh lây truyền qua đường tình dục: Một số trường hợp viêm kết mạc kéo dài do Chlamydia hoặc lậu cầu nếu không phát hiện kịp thời sẽ gây tổn thương nhãn cầu nặng và nguy cơ lây nhiễm toàn thân.

5. Điều trị viêm kết mạc lâu ngày không khỏi như thế nào?

Điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân được bác sĩ xác định hoặc nghi ngờ sau khi thăm khám. Không có một loại thuốc nhỏ mắt phù hợp cho mọi trường hợp mắt đỏ kéo dài. 

5.1. Nếu do dị ứng

Bác sĩ sẽ xây dựng phác đồ kiểm soát phản ứng miễn dịch tại mắt:

• Tránh tiếp xúc tuyệt đối với các yếu tố dị nguyên đã được xác định.
• Sử dụng thuốc nhỏ mắt kháng Histamin hoặc thuốc ổn định dưỡng bào.
• Trong các đợt dị ứng nặng, bác sĩ có thể chỉ định Corticoid nhỏ mắt liều thấp trong thời gian ngắn dưới sự theo dõi chặt chẽ.
• Corticosteroid nhỏ mắt chỉ được sử dụng sau khi bác sĩ đã loại trừ các nguyên nhân nhiễm trùng hoặc tổn thương giác mạc cần lưu ý. 

5.2. Nếu do khô mắt

Mục tiêu điều trị là khôi phục và bảo vệ màng phim nước mắt: Sử dụng nước mắt nhân tạo theo mức độ khô mắt, bác sĩ có thể ưu tiên loại không chứa chất bảo quản nếu cần nhỏ thường xuyên. Đồng thời cần điều chỉnh môi trường, thời gian sử dụng màn hình và điều trị viêm bờ mi hoặc rối loạn tuyến Meibomius nếu có. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể kê thuốc chống viêm hoặc điều hòa miễn dịch tại mắt như cyclosporine, người bệnh không nên tự mua sử dụng. 

5.3. Nếu do viêm bờ mi

Bác sĩ có thể hướng dẫn chườm ấm, vệ sinh bờ mi và massage nhẹ phù hợp với tình trạng tuyến Meibomius. Không nên tự massage mạnh khi bờ mi đang sưng đau hoặc chưa xác định rõ nguyên nhân. 

5.4. Nếu do nhiễm trùng kéo dài

Việc điều trị dựa trên tác nhân nghi ngờ hoặc kết quả xét nghiệm khi có chỉ định. Viêm kết mạc Chlamydia cần kháng sinh toàn thân và đánh giá, điều trị bạn tình, chỉ sử dụng thuốc nhỏ mắt thường không đủ. 

• Xác định chính xác chủng vi sinh vật gây bệnh và mức độ nhạy cảm kháng sinh.
• Đối với nguyên nhân do Chlamydia trachomatis, người bệnh cần uống kháng sinh toàn thân phối hợp điều trị cho cả bạn đời.

5.5. Nếu liên quan thuốc nhỏ mắt

Nếu tình trạng bệnh liên quan đến thuốc nhỏ mắt, cần xử trí tình trạng độc tính bề mặt nhãn cầu. Đầu tiên bác sĩ sẽ đánh giá lại toàn bộ đơn thuốc người bệnh đang dùng. Sau đó sẽ yêu cầu tạm ngưng tất cả các loại thuốc nhỏ không cần thiết hoặc chuyển sang các sản phẩm hoàn toàn không chứa chất bảo quản để bề mặt mắt có thời gian tự phục hồi. 

Người bệnh không nên tự ngừng những thuốc nhỏ mắt đang được kê cho bệnh mạn tính như glôcôm. Bác sĩ sẽ cân nhắc điều chỉnh hoạt chất, chất bảo quản, tần suất hoặc dạng bào chế phù hợp. 

6. Những điều không nên làm khi viêm kết mạc kéo dài

Để tránh làm mắt tổn thương nặng hơn, người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc an toàn dưới đây:

• Không tự ý mua và đổi liên tục các loại thuốc nhỏ mắt khi thấy bệnh chưa thuyên giảm.
• Không tự ý mua thuốc nhỏ mắt chứa thành phần Corticoid (như Dexamethasone, Prednisolone) để sử dụng mà không có đơn bác sĩ.
• Không dùng lại đơn thuốc cũ hoặc lấy thuốc nhỏ mắt của người khác để sử dụng.
• Không tiếp tục đeo kính áp tròng trong suốt thời gian mắt đang có biểu hiện đỏ, cộm xốn.
• Không dùng tay dụi mắt dưới bất kỳ hình thức nào.
• Không áp dụng các phương pháp dân gian truyền miệng như đắp lá cây, nhỏ nước lá trầu không, xông mắt hay nhỏ sữa mẹ vào mắt.

7. Câu hỏi thường gặp

7.1. Viêm kết mạc lâu ngày không khỏi có sao không?

Viêm kết mạc hoặc mắt đỏ kéo dài cần được kiểm tra để xác định lại nguyên nhân. Mốc 4 tuần có thể được dùng để phân loại viêm kết mạc mạn, nhưng người bệnh không nên chờ đủ 4 tuần mới đi khám nếu triệu chứng đang nặng lên. Đau mắt, sợ ánh sáng, nhìn mờ, đỏ dữ dội, tiết nhiều mủ hoặc đang đeo kính áp tròng là những lý do cần khám sớm. 

7.2. Vì sao nhỏ thuốc viêm kết mạc mãi không khỏi?

Nhỏ thuốc không khỏi có thể do chẩn đoán chưa đúng, vẫn tiếp xúc với dị nguyên hoặc chất kích ứng, có viêm bờ mi/khô mắt đi kèm, dùng thuốc chưa đúng cách, nhiễm trùng đặc hiệu hoặc chính thuốc nhỏ mắt gây kích ứng. Không nên tự kết luận là vi khuẩn kháng thuốc và tiếp tục đổi kháng sinh. 

7.3. Viêm kết mạc kéo dài có gây giảm thị lực không?

Bản thân viêm kết mạc đơn thuần ít khi làm giảm thị lực vĩnh viễn. Tuy nhiên, nếu viêm nhiễm lan sang lớp giác mạc, gây sẹo giác mạc hoặc do tác dụng phụ tăng áp lực nội nhãn từ việc lạm dụng Corticoid thì hoàn toàn có thể gây suy giảm thị lực.

7.4. Viêm kết mạc lâu ngày có lây không?

Tùy thuộc vào nguyên nhân. Nếu viêm kết mạc kéo dài do dị ứng, khô mắt, viêm bờ mi hoặc độc tính của thuốc thì hoàn toàn không lây. Tuy nhiên, nếu do nhiễm trùng mạn tính (như Chlamydia), bệnh vẫn có thể lây qua tiếp xúc trực tiếp hoặc dùng chung đồ dùng cá nhân.

7.5. Khi nào viêm kết mạc kéo dài cần xét nghiệm?

Bác sĩ có thể chỉ định lấy mẫu xét nghiệm khi bệnh có biểu hiện nặng hoặc tối cấp, tái phát nhiều lần, không đáp ứng điều trị ban đầu, người bệnh suy giảm miễn dịch hoặc nghi ngờ lậu cầu, Chlamydia hay một tác nhân đặc hiệu khác. Không nên áp dụng máy móc tiêu chí “dùng kháng sinh 7–10 ngày không khỏi” cho mọi trường hợp. 

Lưu ý: Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa. Khi bị đỏ mắt kéo dài trên 2 tuần hoặc có biểu hiện đau nhức, nhìn mờ, bạn nên đến ngay các bệnh viện hoặc phòng khám chuyên khoa Mắt để được bác sĩ trực tiếp thăm khám.

Viêm kết mạc lâu ngày không khỏi có thể liên quan đến dị ứng, khô mắt, viêm bờ mi, thuốc nhỏ mắt, nhiễm trùng đặc hiệu hoặc một bệnh lý khác gây mắt đỏ. Người bệnh không nên tiếp tục tự đổi kháng sinh, dùng thuốc làm trắng mắt hay corticosteroid khi chưa rõ nguyên nhân. Khám chuyên khoa Mắt giúp kiểm tra giác mạc, bờ mi, màng phim nước mắt và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, đặc biệt khi có đau mắt, sợ ánh sáng hoặc nhìn mờ.